تفسير : اى پيامبر ، بگو : اگر از حق گمراه و منحرف شوم چنان كه پندار شماست ، پس جز اين نيست كه به زيان خويش گمراه شوم - يعنى و بال گمراهى بر من است نه بر غير من - و اگر هدايت يابم و به راه راست روم ، پس به سبب آن است كه پروردگارم به من وحى مىفرستد ؛ چه توفيق هدايت از جانب اوست . بيان : هر چيزى كه براى انسان ضارّ و و بال باشد موجب آن نفس خود انسان است ؛ زيرا نفس ، امارهء به بدى است ؛ و آنچه براى انسان منفعت دارد به سبب هدايت حق تعالى و توفيق اوست ، بنابراين فَإِنَّمَآ أَضِلُّ عَلَى نَفْسِى مقابل إِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِى إِلَىَّ باشد . و اين كه پيامبر به خصوص امر شده كه ضلالت را به نفس خود نسبت دهد با آن كه اين امر اختصاص به او ندارد ، به جهت آن است كه اگر حضرت پيغمبر با جلالت شأن و مقام در اين حكم داخل باشد ، پس غير او به طريق اوْلى داخل خواهند بود . إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ : به درستى كه خداى تعالى شنواست اقوال بندگان را ، و نزديك است به ايشان ، پس عالم باشد به گفتار و كردار آنها و هيچ چيز بر او مخفى نيست . [ احوال كافران در قيامت ] ( آيهء 51 ) وَ لَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُواْ فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُواْ مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ تفسير : اى پيامبر يا اى بيننده ، اگر ببينى كافران را هنگامى كه به مرگ يا ظهور قيامت وحشتزده شده و براى آنها راه گريز و رهايى نيست و از مكان نزديك دستگير شوند ( از روى زمين به زير زمين يا از زير زمين به صحنهء قيامت ) آن گاه در تعجب فرو مىروى . ( آيهء 52 و 53 ) وَ قَالُواْ ءَامَنَّا بِه‌ِى وَ أَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِن مَّكَان‌ِم بَعِيدٍ * وَ قَدْ كَفَرُواْ بِه‌ِى مِن قَبْلُ وَ يَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِن مَّكَان‌ِم بَعِيدٍ